Dziecku z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego należy się nauka dostosowana do jego możliwości, indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny i pomoc specjalistów. Szczegóły zależą od zaleceń zapisanych w orzeczeniu oraz od rodzaju niepełnosprawności. Poniższe zestawienie porządkuje najważniejsze uprawnienia i pokazuje, jak sprawdzić, czy szkoła je realizuje.
W skrócie
- Indywidualny program: IPET przygotowany przez zespół nauczycieli i specjalistów.
- Dostosowania: metody pracy, warunki nauki i sposób oceniania zależne od możliwości ucznia.
- Dodatkowy nauczyciel: przewidziany przy orzeczeniu ze względu na autyzm w szkołach ogólnodostępnych.
- Egzaminy: dostosowanie formy, warunków i czasu pracy.
Jakie uprawnienia daje orzeczenie uczniowi w szkole?
Orzeczenie daje uczniowi prawo do kształcenia specjalnego zorganizowanego na jego podstawie. Szkoła ma zapewnić dostosowanie metod i warunków nauki, pomoc specjalistów oraz zajęcia terapeutyczne wynikające z IPET. Zestawienie poniżej pokazuje, co to oznacza w codziennej pracy.
| Uprawnienie | W praktyce |
|---|---|
| IPET | plan łączący naukę z terapią, opracowany przez zespół we współpracy z rodzicami |
| Dostosowanie wymagań | zmiana treści zadań, tempa pracy i sposobu oceniania |
| Zajęcia specjalistyczne | psycholog, logopeda, terapeuta integracji sensorycznej lub trening umiejętności społecznych, zależnie od IPET |
| Dodatkowy nauczyciel | w szkole ogólnodostępnej przy orzeczeniu ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera |
| Dostosowanie egzaminu | forma, warunki i czas pracy zgodnie z wytycznymi Centralnej Komisji Egzaminacyjnej |
Te uprawnienia wynikają z przepisów, a ich realizacja zależy od zapisów w orzeczeniu i IPET. Orzeczenie o niepełnosprawności, wydawane przez zespół do spraw orzekania, to osobny dokument i służy głównie do świadczeń oraz ulg. Do organizacji nauki w szkole potrzebne jest orzeczenie z poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Czy każdemu uczniowi z orzeczeniem należy się dodatkowy nauczyciel?
Nie każdemu, bo o dodatkowym nauczycielu decyduje rodzaj niepełnosprawności i zalecenia zapisane w orzeczeniu. W szkołach ogólnodostępnych, w których uczy się dziecko z orzeczeniem wydanym ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera, lub z niepełnosprawnościami sprzężonymi, przepisy przewidują dodatkowe zatrudnienie nauczyciela z kwalifikacjami z zakresu pedagogiki specjalnej lub specjalisty. Przy innych niepełnosprawnościach takie zatrudnienie jest możliwe za zgodą organu prowadzącego.
Nauczyciel taki nazywa się w przepisach współorganizującym kształcenie, a potocznie wspomagającym. Pracuje razem z nauczycielem prowadzącym lekcję, pomaga w doborze form i metod pracy i uczestniczy w zajęciach z uczniem. Zakres jego pracy z konkretnym dzieckiem ustala dyrektor placówki na podstawie zaleceń z orzeczenia.
Co zapisuje się w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym?
W IPET zapisuje się cele edukacyjne i terapeutyczne, metody pracy, formy wsparcia i zasady oceniania. Dokument zawiera też plan zajęć dodatkowych i terapii oraz ustalenia dotyczące komunikacji z rodziną. Opisuje mocne strony i potrzeby dziecka, dlatego jest punktem odniesienia dla wszystkich nauczycieli.
Zgodnie z rozporządzeniem program określa również zakres współpracy nauczycieli i specjalistów z rodzicami oraz sposób dostosowania warunków kształcenia do rodzaju niepełnosprawności. Opracowuje się go na okres, na jaki wydano orzeczenie, nie dłuższy niż etap edukacyjny. W trakcie roku zespół może go zmieniać, gdy pojawiają się nowe potrzeby lub postępy ucznia.
Jaki wpływ na treść programu mają rodzice?
Rodzice są partnerami zespołu i uczestniczą w tworzeniu programu. W naszej szkole razem z zespołem pedagogicznym biorą udział w tworzeniu i modyfikowaniu IPET w zależności od potrzeb. Na bieżąco informujemy ich o postępach, sukcesach i trudnościach, dzięki czemu ustalenia z programu mogą być stosowane także w domu.
Rodzice wnoszą do programu wiedzę, której nie ma w dokumentacji z poradni, na przykład o reakcjach dziecka na hałas, zmiany planu i zmęczenie. Opis takich obserwacji pomaga zespołowi dobrać metody pracy. Warto przygotować go przed spotkaniem dotyczącym IPET.
Jak wyglądają dostosowania na egzaminie ósmoklasisty?
Uczeń z orzeczeniem może skorzystać z dostosowania formy i warunków egzaminu ósmoklasisty, a podstawą jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (art. 44zzr ustawy o systemie oświaty). Centralna Komisja Egzaminacyjna publikuje komunikat o dostosowaniach, w którym podaje dostępne rozwiązania. Sposób dostosowania wskazuje rada pedagogiczna, wybierając spośród rozwiązań dopuszczonych w tym komunikacie.
Wśród dostępnych rozwiązań jest dostosowany arkusz uwzględniający wydłużony czas pracy oraz dostosowanie miejsca pracy do potrzeb ucznia. Pomoc nauczyciela przy odczytywaniu poleceń i tekstów jest możliwa, jeśli uczeń został wcześniej wdrożony do takiego sposobu współpracy podczas nauki. Zakres dostosowań musi odpowiadać aktualnemu komunikatowi CKE.
Jak sprawdzić, czy szkoła realizuje zalecenia z orzeczenia?
Najprościej porównać zapisy orzeczenia z tym, co szkoła faktycznie organizuje, i zapytać o konkretne elementy. Rodzic może ocenić, czy zespół przygotował IPET, czy zaplanował zajęcia specjalistyczne i czy omawia postępy dziecka. Pytania warto zadać wychowawcy lub dyrektorowi.
Pomocna jest następująca lista kontrolna:
- Istnienie IPET: czy program powstał i czy rodzice uczestniczyli w jego omawianiu.
- Zajęcia specjalistyczne: jakie terapie i zajęcia zapisano w programie oraz kto je prowadzi.
- Dodatkowe wsparcie na lekcjach: kto je zapewnia i jakie ma kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej.
- Terminy omawiania programu: jak często zespół i rodzice rozmawiają o postępach oraz zmianach w IPET.
W naszej szkole IPET omawiamy z rodzicami dwa razy w roku szkolnym, a o postępach i trudnościach informujemy na bieżąco. Uczniowie mają dostęp do zajęć terapeutycznych, takich jak terapia psychologiczna, logopedyczna, integracja sensoryczna czy terapia ręki. Informacje o zapisach znajdują się na stronie szkoły.
Podsumowanie
- Podstawa: orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
- Wsparcie: IPET, dostosowania, zajęcia specjalistyczne i przy autyzmie dodatkowy nauczyciel w szkole ogólnodostępnej.
- Egzamin: dostosowanie formy, warunków i czasu pracy.
- Kontrola: pytania do szkoły o IPET, zajęcia specjalistyczne, kwalifikacje i terminy omawiania programu.
Sprawdź również nasz artykuł o tym Jak uzyskać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego dla dziecka z autyzmem?